Төрийн ордны хаалттай хаалганы цаана эрх мэдлийн төлөөх ‘’дайн’’ ширүүсч эхлэхээр байна. Тодруулбал хуулийн байгууллагаас УИХ-ын нэр бүхий гишүүдийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх санал оруулж ирэхээр зэхэж буй гэх мэдээлэл саарал ордны хонгилд эрчимтэй яригдаж байна. Угаас өвлөөс хойш хөшигний цаана хөвөрсөн энэ яриа хаврын улс төртэй зэрэгцээд бодит шийдвэр болон гарч ирэх магадлал өндөр байна.

Эрх баригч намаас Д.Амарбаясгалан, Х.Булгантуяа, сөрөг хүчнээс С.Ганбаатар, Д.Цогтбаатар нарын бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх асуудлыг сөхөж болзошгүй гэх мэдээлэл зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр цацагдаж эхэлсэн нь тамхины цэгийн хов жив оргүйг баталж байх шиг байна.  Асуудал нэг, хоёр хүнээр хязгаарлагдахгүй, улс төрийн хүрээ тэлэх зураглалтай байж мэдэхээр байна.

Хэрэв парламент бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх шийдвэр гаргавал дараагийн үйл явц хурдтай өрнөх төлөвтэй гэнэ. Шүүхийн шат дамжлагыг шахуу хугацаанд дуусгаж, намар нөхөн сонгуулийг товлох хувилбар яригдаж байгаа аж. Сонгуулийн боломжит бүсүүдэд хангай, баруун аймгууд болон нийслэлийн Баянзүрх дүүрэг нэрлэгджээ. Цаг хугацааны хувьд аравдугаар сарын сүүлчийг тооцоолж буй гэх мэдээлэл ч дуулдана.

2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнөх улс төрийн хөрсийг “шалгах”, нөлөөллийн цар хүрээг хэмжих туршилтын талбар болгон ашиглаж буй гэсэн хардлага ч дагалдаж байна. Нөхөн сонгууль гэдэг утгаараа тойргийн хэмжээний үйл явдал мэт боловч бодит байдал дээр том улс төрийн сорил байж мэднэ.

Сонирхолтой нь, албан ёсны шийдвэр хараахан гараагүй ч боломжит нэр дэвшигчид хөдөлгөөнд орсон гэх мэдээлэл бий. Тусгаар тогтнолын ордноор идэвхитэй эргэлдэх болсон Ц.Цэрэнпунцаг баруун бүсэд МАН-аас, АН-аас З.Нарантуяа өрсөлдөх сонирхолтой гэх яриа хэдийнэ гараад эхэлж. Хангайн бүсэд Ерөнхий сайд Г.Занданшатар нэр дэвших хувилбар ч улс төрийн хүрээнд яригдсан бололтой юм.

Энд хамгийн эмзэг асуудал нь парламент өөрөө бие даан шийдвэр гаргах чадвартай эсэх юм. Прокурорын санал, парламентын шийдвэр, шүүхийн шийдвэр бүгд институцүүдийн хоорондын тэнцвэр дээр байдаг. Гэвч хууль, шийдвэр, шүүхийн үйл ажиллагаа улс төрийн үйл явцтай зэрэгцэн явбал хүмүүс угаас зохион байгуулалттай гэдэг нь илт бөгөөд иргэдийн эргэлзээ улам бүр нэмэгдэхээс цаашгүй. Хэрэв хууль журам улс төрийн тооцоотой давхацаж явбал ард иргэд итгэхээсээ илүү эргэлзэж, сэжиглэх, хэлмэгдүүлэлт гэж харах нь мэдээж. 126 гишүүнтэй энэ парламент хоёр жилийн хугацаанд бодлогын том реформоороо бус, дотоод зөрчил, суудлын тохироо, фракцын маргаанаараа илүү тодорч ирэв. Сөрөг хүчин дорвитой сөрж чадахгүй, эрх баригчид дотоод зохион байгуулалтаа улс төрийн давуу байдалд ашигласан хэвээр. Улс төрийн ийм нөхцөлд бүрэн эрх түдгэлзүүлэх асуудал шударга ёсны шалгуур болохоосоо илүү улс төрийн хүчний тэнцвэрийг дахин зурж болох хэрэгсэл болж хувирах эрсдэлтэй. Нөхөн сонгууль бол ардчилсан тогтолцооны хэвийн механизм. Харин түүнийг ямар шалтгаанаар, ямар цаг үед, ямар зорилготой зохион байгуулж байна вэ гэдэг нь илүү чухал. Хэрэв өнөөдрийн үйл явц үнэхээр хууль дээдлэх зарчмын дагуу өрнөвөл парламент цэвэршинэ. Харин улс төрийн зохион байгуулалттай нэг нүүдэл болж харагдвал төрийн институцийн нэр хүндэд дахин сэв суух нь гарцаагүй.

Хаврын чуулган ойртож, улс төр жинхэнэ утгаараа халах нь. Гэхдээ энэ удаа халуун сэдэв нь бодлогын реформ биш, харин хэн үлдэх, хэн явах тухай асуудал болж хувирах шинжтэй. Төрийн эрх мэдэл хуульд захирагдах уу, эсвэл улс төрийн тооцоонд уусах уу гэдэг асуултын хариу удахгүй тодорхой болно.