Монгол Улсын эрчим хүчний салбар олон жилийн турш бодит өртгөөсөө доогуур үнээр үйлчилгээ үзүүлж ирсний улмаас санхүүгийн хүндрэлтэй нүүр тулсаар байна. Энэ нөхцөл байдлыг засах зорилгоор Эрчим хүчний зохицуулах хорооноос дулаан, цахилгааны суурь үнийг энэ сарын 5-наас эхлэн 5 хувиар нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргасан. Уг арга хэмжээ нь салбарын алдагдлыг бууруулах, тарифыг бодит өртөгт ойртуулах эхний алхам гэж үзэж байна.

Өнөөдрийн байдлаар Монгол Улсад эрчим хүчний хэрэглээ жилээс жилд өсөн нэмэгдэж байгаа боловч үйлдвэрлэлийн хүчин чадал төдийлөн дагаж өсөхгүй байна. Ялангуяа өвлийн оргил ачааллын үед эрчим хүчний системийн хэрэглээ дотоодын үйлдвэрлэлийн боломжийг давж, хөрш орнуудаас цахилгаан эрчим хүч импортлох шаардлага үүсдэг. Эрчим хүчний яамны мэдээллээр улсын хэмжээнд цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ жилд дунджаар 5-7 хувиар өсөж байгаа бөгөөд энэ нь шинэ эх үүсвэрүүдийг яаралтай барьж байгуулах шаардлагыг улам нэмэгдүүлж байна.

Салбарын хамгийн том хүндрэл нь тариф болон бодит өртгийн хоорондын зөрүү юм. Эрчим хүчний зохицуулах хорооны мэдээлснээр дулааны эрчим хүчний нэг гигакалорийн борлуулалтын үнэ 33,862 төгрөг байгаа бол бодит өртөг нь 62,960 төгрөгт хүрчээ. Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгчдэд хүрч буй үнэ бодит өртгөөсөө бараг 80 хувиар доогуур байгаа гэсэн үг. Үүссэн зөрүүг улсын төсвийн дэмжлэг болон эрчим хүчний компаниудын алдагдлаар нөхөж ирсэн нь салбарын хөрөнгө оруулалт, шинэчлэлийг хойш татах гол шалтгаан болж байна.

Тэгвэл суурь үнийг 5 хувиар нэмэгдүүлснээр алдагдал мэдэгдэхүйц буурах уу гэсэн асуулт гарч ирнэ. Энэхүү өсөлт нь салбарын санхүүгийн дарамтыг тодорхой хэмжээнд бууруулах боловч үндсэн асуудлыг бүрэн шийдвэрлэх хэмжээний өөрчлөлт биш юм. Учир нь бодит өртөг болон хэрэглэгчийн төлж буй тарифын хооронд үлэмж хэмжээний зөрүү хэвээр үлдэнэ. Хэрэв дулааны бодит өртөг 62,960 төгрөг байхад тариф ердөө 5 хувиар нэмэгдсэнээр зөрүүний багахан хэсэг л нөхөгдөх боломжтой.

Тиймээс эрчим хүчний салбарын алдагдлыг бууруулахын тулд зөвхөн тариф нэмэх бус цогц шинэчлэл шаардлагатай байна. Нэгдүгээрт, эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлж, хуучирсан тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлийг эрчимжүүлэх хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, дамжуулалт түгээлтийн үеийн техникийн алдагдлыг бууруулах шаардлагатай. Зарим бүс нутагт цахилгаан түгээх сүлжээний алдагдал олон улсын дунджаас өндөр хэвээр байна. Гуравдугаарт, сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрүүдийн эзлэх хувийг нэмэгдүүлж импортын хамаарлыг бууруулах нь урт хугацааны тогтвортой шийдэл болно. Дөрөвдүгээрт, хэрэглэгчдийн эрчим хүчний хэмнэлтийг дэмжих бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Дулаан алдагдал багатай барилга байгууламж, эрчим хүчний хэмнэлттэй тоног төхөөрөмжийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх нь эрчим хүчний нийт хэрэгцээг бууруулах чухал арга юм. Тавдугаарт, тарифын шинэчлэлийг иргэдийн орлогын өсөлт, нийгмийн хамгааллын бодлоготой уялдуулан үе шаттай хэрэгжүүлэх нь зүйтэй.

Эрчим хүч бол аливаа улсын эдийн засгийн хөгжлийн үндэс суурь байдаг. Тиймээс салбарын бодит өртгийг зөв тогтоож, хөрөнгө оруулалтын тогтвортой орчин бүрдүүлэх нь зайлшгүй шаардлага юм. Энэ сарын 5-наас хэрэгжиж эхэлсэн 5 хувийн тарифын өсөлт нь хуримтлагдсан асуудлыг бүрэн шийдвэрлэхгүй ч олон жил хойшлогдсон шинэчлэлийн эхлэл болж байна. Цаашид эрчим хүчний салбарын алдагдлыг бууруулж, найдвартай хангамжийг бий болгохын тулд үнэ тарифын бодлого, бүтцийн шинэчлэл, хөрөнгө оруулалт, эрчим хүчний хэмнэлтийг зэрэг хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна.